Dạy học trải nghiệm kết hợp phát triển năng lực số cho học sinh – Giải pháp nâng cao chất lượng dạy học Toán trong kỷ nguyên số
Trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mình mạnh mẽ trước yêu cầu của thời đại công nghệ 4.0, việc đổi mới phương pháp dạy học không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đặc biệt đối với môn Toán – một môn học thường bị học sinh xem là khô khan, nặng về lý thuyết – việc tìm ra hướng tiếp cận phù hợp nhằm khơi dậy hứng thú học tập và phát triển năng lực người học là nhiệm vụ cấp thiết đặt ra cho mỗi nhà giáo.
Xuất phát từ thực tiễn đó, Tổ Toán Trường THCS Châu Thành đã xây dựng và triển khai chuyên đề: “Dạy học trải nghiệm kết hợp phát triển năng lực số cho học sinh”, với mục tiêu tạo ra sự chuyển biến tích cực trong hoạt động dạy và học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Chuyên đề được tổ chức xây dựng và triển khai với sự xây dựng của tổ Toán -Tin và tham gia thể nghiệm trực tiếp là cô Trương Thùy Linh – thành viên của tổ đã góp phần minh chứng rõ nét cho tính khả thi và hiệu quả của mô hình.
Điểm nổi bật của chuyên đề là việc xây dựng mô hình dạy học 3 bước gồm: Trải nghiệm – Hệ thống hóa bằng AI – Tự luyện tập cá nhân hóa. Đây là một quy trình khép kín, khoa học, phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông mới.
Ở Bước 1 – Trải nghiệm và khám phá tri thức, học sinh được đặt vào các tình huống học tập thực tiễn thông qua hoạt động đo đạc, khảo sát, trò chơi học tập hoặc mô phỏng trực quan. Thay vì tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, các em được trực tiếp tham gia, tự phân tích và rút ra kết luận. Chính quá trình “tự khám phá” này giúp học sinh hiểu sâu bản chất kiến thức, tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập lâu dài.
Sang Bước 2 – Hệ thống hóa kiến thức bằng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), học sinh sử dụng các công cụ số như phần mềm vẽ sơ đồ tư duy hoặc các ứng dụng AI để chuẩn hóa và cấu trúc lại kiến thức đã khám phá. Việc này không chỉ giúp các em ghi nhớ logic, khoa học mà còn hình thành và phát triển năng lực số – một năng lực thiết yếu trong thời đại hiện nay.
Đặc biệt, ở Bước 3 – Tự luyện tập và cá nhân hóa việc học, AI được sử dụng như một “trợ lý học tập thông minh”. Học sinh chủ động tạo ra các bộ câu hỏi, bài tập phù hợp với trình độ của bản thân, đồng thời tham gia đánh giá chéo sản phẩm của bạn bè thông qua các nền tảng trực tuyến. Hoạt động này không chỉ giúp các em tự đánh giá năng lực mà còn phát triển tư duy phản biện, khả năng tự học và tinh thần hợp tác.
Thực tiễn triển khai chuyên đề tại nhà trường, tiêu biểu qua bài dạy “Ôn tập chương 6 (tiết 2)”, cho thấy hiệu quả rõ rệt. Các hoạt động như trò chơi Kahoot, nhiệm vụ học tập gắn với yếu tố lịch sử (Sơn Tinh, Lang Liêu, Phù Đổng), hay việc sử dụng AI để thiết kế phiếu học tập đã tạo nên môi trường học tập sinh động, hấp dẫn. Học sinh không chỉ tích cực tham gia mà còn thể hiện rõ sự tiến bộ về tư duy, kỹ năng và thái độ học tập.
Kết quả đạt được cho thấy: học sinh hứng thú hơn với môn học, chủ động trong việc tiếp cận kiến thức, đồng thời năng lực tự học và năng lực số được cải thiện rõ rệt. Đối với giáo viên, mô hình này cũng góp phần giảm tải áp lực trong việc thiết kế bài tập và đánh giá, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để cá nhân hóa quá trình dạy học.
Có thể khẳng định, việc kết hợp hài hòa giữa trải nghiệm thực tế và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đã mở ra một hướng đi mới hiệu quả trong dạy học Toán. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng bộ môn mà còn góp phần hình thành ở học sinh những phẩm chất và năng lực cần thiết của công dân trong thời đại số.
